Ο Εγκέφαλός σου, η Ζωή μου…

Ναι, τόσο σημαντικός είναι ο εγκέφαλος ώστε μπαίνει αυτόματα μοναχός του ως τίτλος. Ίσως εκεί εδρεύει εν μέρει κι η ψυχή. Που ξέρεις;

Έρευνες σε παιδιά που μεγάλωσαν σε ορφανοτροφεία κι ανάδοχες οικογένειες έδειξαν ότι τα πρώτα δεν αναπτύχθηκαν επαρκώς.

Γιατί;

Επειδή δεν υπήρχε διάδραση.

Δεν υπήρχε διάδραση με το στενό οικογενειακό κύκλο και περιβάλλον. Κι έτσι οι εγκέφαλοι των παιδιών δεν αναπτύχθηκαν σωστά. Έμειναν ατελείς. Δεν ακολουθήθηκαν τα απαραίτητα μονοπάτια στον εγκέφαλο και τους νευρώνες, δεν έγιναν οι απαραίτητες συνάψεις, δεν υπήρξαν τα απαραίτητα ερεθίσματα.

Το νευρικό σύστημα των παιδιών που έχουν μεγαλώσει σε ορφανοτροφεία, όπως είναι τα ορφανοτροφεία της Ρουμανίας (πηγή στην αγγλική), δεν είναι τόσο ισχυρό όσων των παιδιών που έχουν μεγαλώσει με ανάδοχες οικογένειες. Είτε βρίσκονται διαρκώς σε υπερένταση, αναζητώντας κάποιον άφαντο έως τώρα εχθρό, είτε είναι υποτονικά και μελαγχολικά.

Η ζωή στα ορφανοτροφεία μπορεί κυριολεκτικά ν’αλλάξει την δομή και την λειτουργία του εγκεφάλου καθώς τα παιδιά που μεγάλωσαν σε αυτά διαθέτουν λιγότερη λευκή ουσία στους εγκεφάλους τους. Οι επιστήμονες άρχισαν να επικεντρώνουν το ενδιαφέρον τους στην λευκή ουσία μόλις τα τελευταία χρόνια.

Έρευνες αποδεικνύουν  (ελληνική πηγή) πως οι θετικές ή αρνητικές εμπειρίες της ζωής μας έχουν την δυνατότητα ν’αλλάξουν δραματικά την δομή και την λειτουργία του εγκεφάλου μας. Παιδιά τα οποία μεγαλώνουν κάτω από αντίξοες συνθήκες (αγγλική πηγή) όπως φτώχεια, ορφανοτροφεία και πολέμους έχουν σημαντικές διαφορές στην ποσότητα λευκής ουσίας που διαθέτουν σε σύγκριση με τους συνομήλικούς τους σε ανάδοχες και μη οικογένειες.

Όμως οι διαφορές δεν έγκειται μοναχά στην λευκή ουσία του εγκεφάλου αλλά και στην πλαστικότητα του εγκεφάλου (plasticity- ελληνική πηγή) να προσαρμόζεται σε μεταβαλλόμενες συνθήκες, στην προσαρμοστικότητα των παιδιών αυτών σε καινούργιες συνθήκες (adaptiveness), στο κατά πόσο είναι κοινωνικά (sociability) και δεκτικά σε καινούριες γνωριμίες, φιλίες κι ευκαιρίες στην ζωή τους. Αφορά επίσης την ταυτότητά τους (selfhood and identity) και την κρίση τους ως προς τους ανθρώπους και τις δυσκολίες που συναντούν.

Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει με όλα τα θηλαστικά.

Η πλαστικότητα του εγκεφάλου μας είναι συνώνυμη με την βελτίωση των δεξιοτήτων των εγκεφάλων. Βλέπετε πόσο υστερούν στα παραπάνω τα παιδιά που έχουν μεγαλώσει σε αντίξοες συνθήκες κι ορφανοτροφεία;

Δεν εξαγριώνεστε λοιπόν όταν βλέπετε το παρακάτω βίντεο;

Παιδιά στην πατρίδα μας που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του πυρός. Γονείς λόγω της οικονομικής κρίσης αναγκάζονται να καταφύγουν σε βρεφοκομεία και ιδρύματα για να επιβιώσουν τα παιδιά τους. Εσύ θα σιωπήσεις;

Μπορείτε τώρα ν’αναλογιστείτε πόσο μερικώς εξοπλισμένα είναι αυτά τα παιδιά ώστε ν’αντιμετωπίσουν αρνητικές εμπειρίες, να ανοίξουν τα φτερά τους και να πετάξουν, να τολμήσουν να ζήσουν; Με πόση ευκολία θα μεταδώσουν κι αυτά με την σειρά τους αυτές τις αρνητικές εμπειρίες στα δικά τους παιδιά όταν κάνουν κι αυτά τις οικογένειές τους; Τραύμα που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά… (intergenerational trauma).

————————

(Πηγές θα βρείτε τόσο στην ελληνική όσο και στην αγγλική εάν ακολουθήσετε τους συνδέσμους του κειμένου)

Βιβλιογραφία:

Drubach, D. (2000). The Brain Explained, Upper Saddle River, NJ: Prentice-Hall, Inc.

Gopnic, A., Meltzoff, A., Kuhl, P. (1999). The Scientist in the Crib: What Early Learning Tells Us About the Mind, New York, NY: HarperCollins Publishers.

Tulving, E. and Craik, F.I.M. (Eds.) (2000). The Oxford Handbook of Memory, London and New York: Oxford University Press.